Kiedy powinniśmy wprowadzić w Polsce euro?

Kiedy kolejne państwo ogłasza zamiar przyjęcia euro, w debacie publicznej natychmiast pojawia się ten sam zestaw pytań: czy wszystko podrożeje, czy stracimy kontrolę nad własną gospodarką, czy oddamy część narodowej tożsamości wraz z dotychczasową walutą. Wokół zmiany banknotów i monet narasta więcej emocji niż wokół niejednej dużej reformy podatkowej czy emerytalnej, bo pieniądz dotyka codzienności każdego – od emeryta na wsi po właściciela eksportowej spółki technologicznej.

Ostatnie 15 lat pokazuje jednak, że ta historia ma zaskakująco powtarzalny scenariusz: społeczeństwa, które przed wprowadzeniem euro są podzielone i nieufne, kilka miesięcy po zmianie waluty stają się jego zdecydowanymi zwolennikami. Badania opinii publicznej w krajach, które dołączyły do strefy euro po 2010 r., wskazują, że początkowy sceptycyzm ustępuje miejsca pragmatycznej akceptacji, a wspólna waluta zaczyna być postrzegana bardziej jako narzędzie stabilności i wygody niż symbol utraty suwerenności. W tym artykule przyglądamy się temu procesowi – od nastrojów „przed” do doświadczeń „po” – analizując doświadczenia Estonii, Łotwy, Litwy i Chorwacji oraz wnioski, jakie z ich drogi mogą wyciągnąć kraje takie jak Polska.

W krajach, które w ostatnich 15 latach wprowadziły euro, da się zauważyć powtarzalny schemat: przed zmianą waluty nastroje są co najmniej mieszane, natomiast już w pierwszych miesiącach po wprowadzeniu euro poparcie wyraźnie rośnie i stabilizuje się na poziomie wyraźnej większości społeczeństwa. Jednocześnie ogólne poparcie dla wspólnej waluty w całej strefie euro – mimo kryzysów finansowych, inflacji czy sporów politycznych – utrzymuje się na wysokim poziomie i jest dziś wyższe niż kilkanaście lat temu.
​

Kto wprowadzał euro w ostatnich 15 latach

W perspektywie ostatnich 15 lat mówimy przede wszystkim o państwach Europy Środkowo‑Wschodniej oraz Bałkanów, które dołączały do strefy euro stopniowo po 2011 roku. Chodzi o: Estonię (2011), Łotwę (2014), Litwę (2015) oraz Chorwację (2023), przy czym ostatnim jest Bułgaria (styczeń 2026 rok), ale na dzisiaj jest zbyt wcześnie, by nastroje po wprowadzeniu analizować.

​Te kraje wchodziły do strefy euro w różnych momentach cyklu gospodarczego: od wychodzenia z kryzysu finansowego po okres wysokiej inflacji po pandemii, co miało wpływ na debatę publiczną i nastroje wokół zmiany waluty. Ważne jest też to, że były to gospodarki relatywnie małe, silnie zintegrowane handlowo z Eurolandem już przed przyjęciem euro, co sprzyjało argumentom o korzyściach z jednej waluty.
​

Nastroje przed przyjęciem euro

Badania Eurobarometru pokazują, że tuż przed przyjęciem euro nastroje są zazwyczaj „podzielone”: znaczna część społeczeństwa widzi korzyści, ale silne są obawy o wzrost cen, utratę kontroli nad polityką pieniężną czy symbolikę narodowej waluty. Ten sceptycyzm jest wyraźniejszy w krajach, gdzie pamięć o własnej walucie jako elemencie tożsamości i suwerenności jest szczególnie silna – tak było m.in. w krajach bałtyckich i Chorwacji.

​Typowe lęki przed zmianą waluty to:

• „Efekt zaokrągleń”, czyli przekonanie, że przedsiębiorcy zamienią ceny według niekorzystnego przelicznika i „ukryją” podwyżki.
• ​Obawa przed wzrostem kosztów życia i stagnacją płac, czyli scenariusz „ceny w euro jak na Zachodzie, pensje jak u nas”.
• ​Lęk przed utratą suwerenności gospodarczej: przekonanie, że o wszystkim będzie decydował Europejski Bank Centralny, a kraj straci możliwość „ratowania się” własnym kursem walutowym.

​Dodatkowo dyskusję przed zmianą waluty napędza polityka: partie eurosceptyczne podkreślają koszty i ryzyka, a obóz proeuropejski eksponuje integrację, napływ inwestycji i mniejsze koszty transakcyjne. Powoduje to polaryzację nastrojów, nawet jeśli większość społeczeństwa wciąż skłania się ku integracji z eurolandem.

Co dzieje się po wprowadzeniu euro

Kluczowy wniosek z danych Eurobarometru i analiz EBC jest następujący: po fizycznym wprowadzeniu euro poparcie dla wspólnej waluty rośnie we wszystkich krajach, które przeszły tę zmianę. Średnio różnica między ostatnim badaniem przed wejściem a pierwszym po wejściu to skok poparcia o około 11 punktów procentowych, a następnie stabilizacja na poziomie około 73% „za” przy zaledwie 22% „przeciw”.

​Z czego wynika ten „efekt drugiego wejrzenia”? Najczęściej wskazuje się kilka czynników:

• Codzienna wygoda: brak konieczności wymiany walut przy podróżach i zakupach, łatwiejsze porównywanie cen, prostsze zakupy online czy korzystanie z usług finansowych w całej strefie euro.
• ​Mniejsze ryzyko kursowe dla kredytów, oszczędności i biznesu – zwłaszcza w gospodarkach, które wcześniej były podatne na wahania kursów własnej waluty.
• ​Symboliczny awans: poczucie „pełnego członkostwa” w centrum Unii, co w wielu krajach regionu jest odczytywane jako potwierdzenie zakotwiczenia na Zachodzie.

​Co ważne, część obaw – jak trwała fala podwyżek cen – okazuje się w praktyce słabsza niż przewidywano, szczególnie jeśli rządy pilnują procesu podwójnego oznaczania cen i kontrolują nieuczciwe podwyżki. W efekcie pierwotny sceptycyzm ustępuje miejsca bardziej pragmatycznej ocenie: euro jest po prostu użyteczne w codziennym życiu i biznesie.

Jak zmieniały się nastroje w dłuższym horyzoncie

Jeśli spojrzeć szerzej, na całą strefę euro, badania z ostatnich dwóch dekad wskazują, że wsparcie dla wspólnej waluty mimo kryzysów pozostaje wysokie. W oryginalnych 12 krajach strefy euro „netto poparcie” (różnica między odsetkiem zwolenników i przeciwników) praktycznie cały czas pozostaje dodatnie, a od 2016 r. nawet wyższe niż przed kryzysem finansowym.

​Krótko mówiąc:

• Kryzys zadłużeniowy, pandemia czy wysoka inflacja chwilowo nadwyrężały zaufanie do instytucji, ale nie zburzyły generalnie pozytywnego stosunku do euro jako waluty.
• ​Wraz z poprawą sytuacji gospodarczej i spadkiem bezrobocia poparcie dla euro zwykle rośnie, co sugeruje, że kluczowym czynnikiem jest poczucie bezpieczeństwa ekonomicznego, a nie sama idea wspólnej waluty.

​Ciekawe jest też to, że w krajach, które jeszcze euro nie przyjęły, poparcie dla jego ewentualnego wprowadzenia jest mocno zróżnicowane. W 2024 r. najwyższy odsetek zwolenników zmiany waluty zanotowano w Rumunii (77%) i na Węgrzech (76%), natomiast w Polsce i Czechach za euro opowiadało się jedynie około 47% badanych – czyli społeczeństwa są tam faktycznie podzielone.

​Dla inwestorów i doradców finansowych kluczowy wniosek jest prosty: w państwach, które euro już wprowadziły, waluta ta jest dziś stabilnie akceptowana i raczej nie stanowi źródła politycznej niepewności. Największe spory i wahania nastrojów obserwuje się raczej w krajach „kandydatach”, czyli tam, gdzie decyzja o zmianie waluty jest jeszcze przed społeczeństwem – jak obecnie w Polsce.

Co z tego wynika dla dyskusji w Polsce

Z perspektywy polskiej debaty o euro wnioski z ostatnich 15 lat są ważną lekcją.

Po pierwsze, obawy przed zmianą waluty są normalne i powtarzają się w każdym kraju – jednak doświadczenie pokazuje, że po kilku latach dominują raczej praktyczne korzyści niż strach przed „utraconą złotówką”.
Po drugie, największe ryzyko nie tkwi w samej walucie, lecz w jakości polityki gospodarczej: im lepiej przygotowana gospodarka i system nadzoru, tym łagodniej przebiega proces zmiany.
​Po trzecie, z perspektywy inwestycyjnej i finansowej życie w strefie euro oznacza mniejsze ryzyko kursowe, większą przewidywalność stóp procentowych EBC oraz łatwiejszy dostęp do kapitału w całej Unii – co widać po doświadczeniach nowych członków strefy euro.

Niezależnie od bieżącej burzliwej debaty warto więc patrzeć nie tylko na emocje „dzień przed zmianą waluty”, ale na twarde dane o tym, jak zmienia się nastawienie społeczeństw kilka lat po wprowadzeniu euro.

Utrzymywanie się poza strefą euro coraz bardziej przypomina kosztowną zwłokę: oznacza wyższe ryzyko kursowe, słabszą pozycję w centrum decyzyjnym UE i mniejsze wykorzystanie potencjału integracji gospodarczej. Dane i praktyka nowych członków strefy euro prowadzą do jasnego wniosku: im szybciej kraj przygotuje się i przyjmie wspólną walutę, tym szybciej społeczeństwo zacznie realnie korzystać z jej przewag, a dziś dominujące obawy staną się jedynie epizodem w debacie publicznej.



​